BESNIKËRIA QË I JEP TË ARDHME LIRISË
Të dashur vëllezër në episkopat e në meshtari,
të dashur rregulltarë e rregulltare,
seminaristë e kandidate,
vëllezër e motra në Krishtin,
Në kuadër të përshëndetjeve të mia, dua ta veçoj Shkëlqesinë e Tij, Imzot Gjovanin Peragine, që më ftoi t'i prij kësaj meshe në kujtim të kremtimit të meshës së parë në varrezat e Rrmajit, të cilën e kremtoi Dom Simon Jubani, një nga heronjtë e qëndresës dhe të opozitës ndaj regjimit komunist në Shqipëri, pikërisht në vigjilje të dhjetëvjetorit të lumturimit të martirëve të Shqipërisë.
Të mbledhur rreth altarit të Krishtit dhe sakrificës së Kalvarit, me të cilën u bashkua gjaku i derdhur i martirëve tanë për Atme dhe Fe! Kujtojmë vuajtjet dhe kremtojmë dëshmitë e paraardhësve tanë, e njëkohësisht frymëzohemi përpara një historie që ende na flet. Pasi, sa herë i kujtojmë ngjarjet e tmerrshme të komunizmit, Kisha nuk trishtohet, nuk turpërohet e nuk mallkon, por me dhembje dëgjon vuajtjet e atyre që e kanë sprovuar tmerrin e sistemit komunist, mburret me besnikërinë e bijve dhe të bijave të veta besimtarë, që kanë ruajtur fenë pa Kishën, dhe feston përkujtimin e vuajtjeve të Meshtarëve Martirë si një trashëgimi që pret të bëhet jetë e gjallë në secilin prej nesh dhe premtim për të ardhmen e Kishës në Shqipëri.
Më 4 nëntor 1990, Dom Simon Jubani kremtoi Meshën në varrezat e Rrmajit; një javë më vonë, më 11 nëntor, pjesëmarrja e gjerë e popullit e bëri edhe më të dukshëm rikthimin publik të besimit. Më 5 nëntor 2016, Kisha shpalli të Lumë Imzot Vinçenc Prennushin me tridhjetë e shtatë shokët e tij. Mes këtyre ngjarjeve qëndron historia e një Kishe që e kishte paguar shtrenjtë besnikërinë e vet ndaj Krishtit Mbret, ndaj Selisë Apostolike dhe dashurisë për vendin – Atmen tonë.
Vëllezër e motra,
Sot shtrohen disa pyetje që kërkojnë përgjigje të sinqertë nga shpirti që beson, nga besimtari që është pagëzuar dhe nga meshtari i sotëm, i cili nuk mund të hedhë as edhe një hap përpara pa shkelur mbi gjakun e martirëve të kësaj Kishe, jo vetëm gjatë diktaturës komuniste, por gjatë gjithë historisë mbi dymijëvjeçare ndër ne.
E ato janë:
Çfarë u përpoq të shkatërronte përndjekja komuniste?
Çfarë u arrit të ruhej e kush i mbijetoi gjithë asaj dhune?
Dhe çfarë duhet të ruajmë ne, që vuajtja e tyre dhe dëshmia e dhënë prej tyre të mos zbehen, por të jenë fryt për të rinjtë tanë – në lirinë që kemi fituar?
Vërtet, ne sot kujtojmë lumturimin e Vinçenc Prennushit me shokë dhe guximin e Don Simonit për t'i dhënë shtytjen e fundit diktaturës, por nuk duhet të harrojmë se regjimi komunist nuk persekutoi vetëm persona, por gjithë Kishën, duke e goditur atë në barinjtë e saj, në institucionet e saj, në shkollat që kishte ngritur, në pasurinë shpirtërore e kulturore që kishte trashëguar dhe në gjithçka tjetër, deri në shkëputjen e Kishës nga Selia e Shenjtë dhe në nënshtrimin e saj para pushtetit, i cili pretendonte të përcaktonte jo vetëm kufijtë e besnikërisë së Kishës ndaj sistemit, por edhe lojalitetin e brendshëm të personit.
Kundërshtimi i Imzot Prennushit dhe i Imzot Frano Gjinit ndaj kësaj shkëputjeje na ndihmon të kuptojmë thelbin e kësaj përballjeje mes regjimit dhe Kishës. Pasi ishte përballje mes besimit, që e sheh njeriun si krijesë të Zotit, me një dinjitet që askush s'duhet ta prekë dhe me një ndërgjegje që askush nuk duhet ta cenojë, por t'i respektojë pa kushte, dhe regjimit, të cilit i mungonin si njëra ashtu edhe tjetra, e që kërkonte ta bënte njeriun tërësisht pronë të ideologjisë. Nga ana tjetër, regjimi, në emër të ideologjisë komuniste, të luftës së klasave dhe të revolucionit të proletariatit, konfiskonte të mirat kombëtare, pasuritë e individit dhe liritë e personit. Bile shkuan aq larg, sa pretenduan ta privatizonin shpirtin e shqiptarit, për ta bërë pronë të partisë.
Prandaj fjala e martirëve, edhe kur shqiptohej nga një qeli me shtatë dryna, e dridhte pushtetin. Pasi pushteti e ndiente frikën se një ditë e vërteta do të ngadhënjente mbi të. Sado që kishte forcën t'i lidhte duarsh, t'i zhvishte nga çdo mbrojtje e t'i përjashtonte nga jeta shoqërore, nga liria qytetare dhe nga e drejta njerëzore, meshtarët katolikë mbeteshin kërcënim për pushtetin, pasi ai nuk arrinte dot t'ua mposhtte ndërgjegjen, t'ua merrte bindjen e fesë dhe dashurinë për atdheun. Kështu që këtu është shumë vështirë të dallojmë nëse ishte më e madhe dhembja e vuajtjes së martirëve apo trishtimi i komunistëve nga qëndresa e tyre dhe tmerri i vetëdijes se një ditë do të ngadhënjente e vërteta e tyre.
Aty ku pushteti kërkonte nënshtrim absolut, martirët, të bindur se njeriu i përket Zotit, dëshmonin forcën e shpirtit të pathyeshëm.
Kjo na ndihmon të kuptojmë edhe mësimin e Kishës mbi martirizimin. Katekizmi e quan atë dëshminë më të lartë të së vërtetës së fesë, të dhënë deri në vdekje, në bashkim dashurie me Krishtin e vdekur dhe të ngjallur. Koncili i Dytë i Vatikanit e paraqet si dhuratë të jashtëzakonshme dhe si shprehjen më të plotë të dashurisë.
Kjo do të thotë se madhështia e martirëve duhet kërkuar te dashuria me të cilën qëndruan besnikë. Tortura tregon mizorinë e përndjekësit; besnikëria në dashuri zbulon shenjtërinë e dëshmitarit.
Shën Augustini na mëson të shikojmë arsyen për të cilën njeriu vuan, sepse vuajtja, e marrë më vete, nuk mjafton për të shpjeguar martirizimin. Vendimtare është lidhja me Krishtin dhe me të vërtetën e tij.
Martirët tanë e deshën jetën. Ata kishin familje, miq, bashkësi, përgjegjësi dhe shpresa. Pikërisht për këtë, flijimi i tyre ka peshë: kur besnikëria ndaj Krishtit u kërkoi gjithçka, ata ia besuan jetën Atij.
Atë Karl Serreqi, që ruajti sekretin e rrëfimit edhe përballë torturave e burgimit, dëshmoi se shërbimi meshtarak mbart një besnikëri që nuk mund të negociohet. Marie Tuci, përballë dhunës mbi personin e saj, dëshmoi dinjitetin e një jete të kushtuar Zotit. Në vuajtjen e tyre shohim se çfarë ndodh kur dhuna kërkon të hyjë në vendin më të shenjtë të njeriut: në besimin, në ndërgjegjen dhe në dhurimin e vetvetes.
Por duhet ta sodisim me ndershmëri të gjithë plagën. Përndjekja la pas vdekje, familje të goditura, breza të privuar nga formimi fetar, frikë dhe mosbesim. Bashkë me jetët njerëzore u cenua aftësia e shoqërisë për t'i besuar tjetrit. Kur fjala e thënë në mirëbesim mund të bëhej shkak dënimi, njeriu mësohej të ruhej edhe nga i afërmi.
Në këtë plagë e kuptojmë më thellë vuajtjen e Kishës. Ajo përjetoi humbjen e barinjve dhe shpërbërjen e shumë hapësirave ku besimi përcillej, ku bashkësia formohej dhe ku njeriu mësonte të shihte tjetrin si vëlla.
Megjithatë, në shtëpi vazhdoi lutja. Prindër e gjyshër u përcollën fëmijëve ato fjalë feje që kishin ruajtur. Festat u kujtuan fshehurazi. Në mungesën e meshtarëve, familjet mbajtën gjallë shumë prej lidhjeve të jetës së krishterë.
Kjo na zbulon një të vërtetë kishtare: jeta e Kishës arrin më thellë se sa mund të shohë dhe të kontrollojë një pushtet. Ajo jeton në lidhjen e pagëzimit me Krishtin, në Fjalën e ruajtur në zemër, në lutjen dhe në dashurinë e besimtarëve. Edhe në varfërimin e skajshëm të jetës së saj publike, ajo vazhdonte të jetonte në njerëzit që i qëndronin besnikë Zotit.
Me këtë histori në zemër duhet t'u afrohemi varrezave të Rrmajit.
Dom Simon Jubani, pas njëzet e gjashtë vjetësh burg, kremtoi përsëri publikisht Eukaristinë. Vetë prania e tij në altar dëshmonte se vuajtja e gjatë nuk ia kishte shuar thirrjen meshtarake.
Është domethënëse se ai çast lirie mori formën e një Meshe. Populli u mblodh përpara Zotit. U dëgjua Fjala, u bë lutja dhe u kremtua flijimi i Krishtit. Në qendër ishte Ai prej të cilit Kisha e kishte marrë jetën dhe prej të cilit do ta merrte forcën për t'u ringritur.
Shën Injaci i Antiokisë e shpjegonte martirizimin e vet me figurën e grurit të Zotit, që bëhet bukë e pastër e Krishtit. Kjo gjuhë e lidh dëshminë e martirit me Eukaristinë: jeta e marrë prej Krishtit bëhet jetë e dhuruar me Krishtin.
Kështu mund ta sodisim edhe Meshën e Rrmajit. Në atë altar, Kisha sillte historinë e bijve e të bijave të saj, dhimbjen e të mbijetuarve, mallin e familjeve dhe heshtjen e atyre që nuk kishin një varr të njohur. Gjithçka ia besonte flijimit të Krishtit.
Dhe kjo ndodhte mes varreve.
Në dritën e fesë, Rrmaji bëhet një shpallje e fuqishme e shpresës së krishterë. Përpara vdekjes, Kisha kremton të Ngjallurin. Përpara humbjes, ajo shpall bashkësinë që vdekja nuk e shkatërron. Përpara një historie që kishte dashur ta mbyllte besimin në të kaluarën, ajo dëshmon se Krishti vazhdon t'i japë të ardhme popullit të vet.
Në Rrmaj, liria e rifituar filloi të mësonte të gjunjëzohej përpara Zotit.
Ky është një mësim i madh edhe për kohën tonë. Liria ka nevojë për një të vërtetë që ta udhëheqë dhe për një dashuri që t'i japë drejtim. Përndryshe mund të mbetet vetëm mundësi zgjedhjeje, pa përgjegjësi për të mirën.
Dhjetë vjet më parë, me lumturimin, Kisha na ftoi ta shihnim këtë histori në dritën e shenjtërisë. Ata që ishin poshtëruar e dënuar u paraqitën përpara bashkësisë së besimtarëve si dëshmitarë të Krishtit. Jeta e tyre u bë një thirrje për ndërgjegjen tonë.
Sepse lumturimi i martirëve na ngarkon me përgjegjësinë e trashëgimisë së tyre.
Nderimi i tyre kërkon që të vërtetën për të cilën ata vuajtën ta duam edhe ne. Kërkon që besimin ta përcjellim me seriozitet, ndërgjegjen ta formojmë me kujdes dhe shërbimin tonë ta jetojmë me ndershmëri.
Ata na pyesin sot: çfarë po bëni me lirinë që ju është dhënë? A po e përdorni për të ndërtuar bashkësi, për të mbrojtur të dobëtin, për të edukuar fëmijët, për t'u afruar me të vetmuarin? A e ka Fjala e Zotit vendin e vet në familjet tuaja? A e ruani të vërtetën kur ajo ka një çmim?
Nevojat e sotme janë të ndryshme nga përndjekja që pësuan ata. Pikërisht në rrethanat tona duhet ta jetojmë besnikërinë: kur ndershmëria kërkon sakrificë, kur shërbimi mbetet pa mirënjohje, kur pajtimi kërkon përvujtëri dhe kur e vërteta na heq një përfitim.
Këtu fillon porosia e martirëve për të ardhmen e Kishës. Ata na thërrasin drejt një jete të krishterë që ka thellësi, që ushqehet me Eukaristi, që formon ndërgjegje dhe që jep fryte dashurie. Fëmijët dhe të rinjtë kanë nevojë ta njohin historinë e tyre si histori njerëzish të gjallë: me emër, me fytyrë, me thirrje dhe me zgjedhje konkrete.
Kujtesa e kësaj vuajtjeje na jep edhe një detyrë shoqërore. Kisha që ka përjetuar shkeljen e ndërgjegjes është e thirrur ta mbrojë lirinë fetare dhe dinjitetin e çdo njeriu. Shën Gjon Pali II, duke reflektuar mbi Shqipërinë, e paraqiste lirinë fetare si mbrojtje përballë totalitarizmit dhe si kontribut për vëllazërimin njerëzor.
Prandaj kujtesa jonë duhet të na bëjë më të ndjeshëm ndaj padrejtësisë. Dhimbja e njohur në historinë tonë le të na hapë sytë për dhimbjen e tjetrit.
Kjo kërkon të vërtetë dhe falje. E vërteta u kthen viktimave emrin dhe dinjitetin; falja i hap së ardhmes një udhë përtej hakmarrjes. Në lumturimin e martirëve u theksua pikërisht kjo trashëgimi dashurie, vëllazërimi dhe pajtimi.
Pajtimi kërkon guximin për të njohur përgjegjësinë, për të dëgjuar viktimat dhe për të edukuar brezat që dhuna të mos përsëritet. Vetëm një kujtesë e ndershme mund të ndihmojë shërimin e një shoqërie.
Të dashur vëllezër e motra,
Kur të ecim drejt varrezave të Rrmajit, le ta përjetojmë atë udhë si një zotim. Do t'i afrohemi vendit ku Kisha shpalli përsëri publikisht shpresën e vet, duke mbartur me vete pyetjen se si do ta jetojmë ne këtë shpresë.
Le t'u kërkojmë martirëve tanë të ndërmjetësojnë që të kemi një besim të rrënjosur në Krishtin, një ndërgjegje të lirë dhe një zemër të aftë të falë.
Ata ia besuan Zotit jetën e tyre. Neve na është besuar përgjegjësia që dëshmia e tyre të vazhdojë në jetën tonë.
Le ta nderojmë gjakun e tyre me ndershmërinë tonë, besnikërinë e tyre me besimin tonë dhe flijimin e tyre me dashurinë që ndërton të ardhmen.
Amen.